X
تبلیغات
رایتل

ندای خاموش

چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید

دوشنبه 6 اردیبهشت‌ماه سال 1389 ساعت 11:36 ب.ظ

از آموزه های ماکیاولی

ماکیاولی کسی است که به دنبال انتشار افکارش موج تنفر از او حتی با گذشت چند قرن از دوران حیاتش همچنان ادامه دارد. اما همانطور که احتمالاً شنیدهاید، تنها فرق ماکیاولی با بسیاری از سیاستمداران دیگر این است، آنچه آنها تمام تلاششان را کردند و میکنند که پنهانش کنند را آشکار کرد. امروز هم که به عملکرد بسیاری از سیاستمداران دنیا نگاه میکنیم، در مییابیم که به بهترین شکل درسهای ماکیاولی را فراگرفتهاند و فلسفه سیاسی خود را بر مبنای آن شکل دادهاند. مطلب زیر نیز از کتاب "ماکیاولی" نوشته کوئنتین اسکینر نقل شده است. احتمالاً این طرز فکر برایتان غریب نباشد.

... او دلیل میآورد که هر حکمرانی که بخواهد به بالاترین هدفهای خود برسد، خواهد دید که پیروی از اخلاق همیشه طریق عقل نیست، بلکه بهعکس، هر کوشش یکنواختی برای "عمل کردن به هرآنچه آدمیان به دلیل آن خوب دانسته میشوند" سیاستی مخالف عقل و تباه از کار درمیآید...

پس اگر شهریاران نباید بر وفق دستورهای متعارف اخلاقی رفتار کنند، چگونه باید رفتار کنند؟ ... میگوید شهریار خردمند در مرتبه نخست آنچه را ضرورت اقتضا میکند راهنما میگیرد:"برای حفظ مقام و موقعیت خویش، باید دارای این قوه شود که از نیکی بپرهیزد و دریابد که [با توجه به اوضاع و احوال] چه وقت آن [قوه] را به کار ببرد و چه وقت به کار نبرد". این آموزه اساسی، سه فصل بعد باز تکرار میشود، و ماکیاولی مینویسد: شهریار خردمند "هرگاه بتواند، نیکی میکند" ولی "میداند که اگر زمان ایجاب کرد، چگونه بدی کند". بهعلاوه، او باید با این واقعیت سازگار شود که "غالباً ضروری است که برخلاف راستی و برخلاف محبت و برخلاف انسانیت و برخلاف دین" رفتار کند اگر بخواهد "حکومت خویش را پابرجا نگاه دارد"

در فصل هجدهم مؤکداً میگوید که ریاکاری نهتنها برای حکومت شهریاری واجب است، بلکه میتوان تا هرزمان که لازم باشد به آسانی به آن ادامه داد. دو دلیل متمایز در اثبات این نتیجه مخالفت برانگیز عرضه میشود. یکی اینکه بیشتر آدمیان آنقدر سادهلوحند و بهویژه آنچنان استعداد خودفریبی دارند که معمولاً نسنجیده ظاهر امور را میپذیرند. دیگر اینکه وقتی نوبت ارزیابی رفتار شهریاران میرسد، حتی زیرکترین ناظران چارهای ندارند جز اینکه بر پایه ظواهر داوری کنند. مقام شهریاری از آنجا که از عامه مردم جدا و در پناه "فخامت و عظمت دولت" است، بهگونهای است که " همه کس شما را آنطور که مینمایید، میبیند" و "کمتر کسی درک میکند که چه هستید". پس دلیلی نیست که فرض کنیم گناهان شما مشتتان را باز میکند. بهعکس، شهریاری که فریب دهد همیشه کسانی را خواهد یافت که اجازه فریب خوردن به خود بدهند.